Opinie lekarzy dotyczące perazyny w leczeniu zaburzeń psychicznych – wyniki badania metodą delficką

2011-10-17

Physicians' opinion on the use of perazine in the treatment of mental disorders – results of the Delphi consensus study.

Adamowski Tomasz, Kiejna Andrzej 

Katedra Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Andrzej Kiejna

 

Badanie zostało wykonane w oparciu o grant naukowy firmy PPF Hasco-Lek S.A. Grant ten wspierał badanie na poziomie logistycznym. Firma PPF Hasco-Lek S.A. nie miała wpływu na metodologię badania, analizę oraz interpretację danych.

 

Streszczenie

Cel badań

Współcześnie stosowanie leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji (LPIG) jest znacznie ograniczone a jednocześnie nie u każdego pacjenta można zastosować lek drugiej generacji (LPIIG). Dlatego istotne znaczenie ma uzyskanie informacji dotyczącej wiedzy i doświadczeń lekarzy praktyków odnośnie skuteczności i bezpieczeństwa leczenia perazyną, najczęściej przepisywanego LPIG w Polsce. Z uwagi na ograniczoną liczbę publikacji dotyczących perazyny – autorzy zaprojektowali i przeprowadzili badanie, która powinno dostarczyć lekarzom wiedzy dotyczącej leczenia perazyną wynikającej z codziennej praktyki klinicznej lekarzy wyłonionych do badania.

Metoda

Analizę przeprowadzono na podstawie 142 opinii 26 lekarzy praktyków mających doświadczenie w leczeniu perazyną. W badaniu zastosowano metodę Delphi opartą o wnioskowanie za pomocą opinii panelu eksperckiego. Przeprowadzono III rundy badawcze.

Wyniki

W opinii lekarzy praktyków perazyna jest jednym z najtańszych i najlepiej tolerowanych LPIG, który posiada  również inne profile działania - efekt anksjolityczny, nasenny, co umożliwia stosowanie go w wielu różnych wskazaniach i polifarmakoterapii. Lekarze powołując się na swoje wieloletnie doświadczenie podkreślili skuteczność perazyny i dobrą współpracę z leczonym pacjentem.

Wnioski

Leczenie w psychiatrii powinno być indywidualizowane, uwzględniające obok parametrów klinicznych także preferencje pacjenta i  jego oczekiwania. Perazyna w opinii lekarzy praktyków jest bezpiecznym i skutecznym lekiem w leczeniu schizofrenii oraz innych zaburzeń psychicznych pełniąc wciąż rolę alternatywnej opcji farmakologicznej do LPIIG.

 

Summary

Aim of the study

Currently, the use of first generation antipsychotics (FGA) is strongly limited. On the other hand, treatment with second generation antipsychotics (SGA) can not be applied in every patient. Therefore, there is an urgent necessity to obtain the information about the knowledge and experience of clinicians with regard to safety and efficacy of pernazine, which represents the most widely used FGA in Poland. Due to a striking scarcity of studies on pernazine, authors designed and performed the study, which should provide physicians the knowledge arising from daily practice of clinicians included in this study.

Methods

Analysis was performed basing on 142 opinions of 26 physicians who were experienced in the treatment with pernazine. The Delphi method, which relies on concluding from expert opinions was adopted in this study. A three-round Delphi was used in order to yield final conclusions.

Results

According to clinicians, pernazine is one of the most cost-effective and well-toleated FGA. Furthermore, its different profiles of action (anxiolytic and sedative) enable to use pernazine in various indications, as well as in polypharmacotherapy. Referring to a long-term experience, clinicians emphasized the efficacy of pernazine and a high compliance with medication.

Conclusions

Psychiatric treatment should be individualized taking into account not only clinical indices but also patient's preferences and expectations. According to clinicians pernazine is a safe and versatile medication for schizophrenia or other mental disorders and serves as the alternative for SGA.

Słowa klucze: perazyna, schizofrenia, metoda Delphi

Key words: pernazine, schizophrenia, Delphi method

 

Wstęp

Perazyna to piperazynowa pochodna fenotiazyny o zrównoważonym profilu działania klinicznego rzadko wywołująca objawy niepożądane ze strony układu pozapiramidowego i autonomicznego [1]. Perazyna w Polsce obok chlorpromazyny plasowała się przez długi okres czasu jako podstawowy neuroleptyk dzięki swemu zrównoważonemu profilowi psychotropowemu, dobrej tolerancji w małych i średnich dawkach oraz możliwości stosowania w formie wstrzyknięć domięśniowych dobrze tolerowanych przez pacjentów. Lek znany jest tylko w nielicznych krajach europejskich (Niemcy, Holandia, kraje byłej Jugosławii), niedostępny jest także w USA. Być może właśnie z tego powodu perazyna występuje w nielicznych badaniach randomizowanych pomimo iż z długoletniej praktyki klinicznej wiadomo, że jest lekiem o sprawdzonej skuteczności i bezpieczeństwie [2].

Warto podkreślić, że już od lat 70-tych pojawiały się doniesienia w piśmiennictwie medycznym o skuteczności i dobrej tolerancji pochodnych fenotiazyn, w tym perazyny. W badaniu 50 pacjentów kliniki psychiatrycznej we Wrocławiu leczonych z powodu schizofrenii , psychoz reaktywnych i organicznych, schizoafektywnych oraz alkoholowych - zamieniano podzielone dawki fenotiazyn na dawki jednorazowe od 50 do 900 mg/d średnio 500 mg/d. Poprawę stanu psychicznego (działanie przeciwpsychotyczne) uzyskano u 76% badanych. Objawy pozapiramidowe o niewielkim nasileniu obserwowano u 24% badanych. Tylko 4 osoby skarżyły się na senność w ciągu dnia. Leki te przyjmowane w większej jednorazowej dawce w godzinach wieczornych były dobrze tolerowane, a sedacja ułatwiała zasypianie i głęboki sen [3].

W 1989 roku opublikowano badanie Termińskiej i wsp. porównujące wpływ perazyny w dawce do 600 mg/d z innymi neuroleptykami na objawy pierwotne i deficytowe pierwszego zachorowania na schizofrenię paranoidalną u 15 pacjentów przy pomocy kwestionariusza AMDP. Stwierdzono, iż perazyna była skuteczna wobec objawów wytwórczych zespołu paranoidalnego i likwidowała je przed upływem 2 miesięcy. Jeżeli po ustąpieniu objawów wytwórczych dominują objawy pierwotne lub deficytowe oraz nieufność, negatywizm, zmanierowanie korzystniejsze jest stosowanie perazyny. Jednocześnie wyniki opisywanego badania pozwoliły autorom na wyciągnięcie wniosku o największej przydatności perazyny w lecznictwie ambulatoryjnym [4].

Ciekawych informacji dostarczyły opublikowane w 2008 roku wyniki badania Jaremy i wsp  w którym analizowano opinie 100 praktykujących psychiatrów losowo wybranych z terenu Polski pod kątem leków stosowanych w I epizodzie schizofrenii. Jak się okazało perazyna była trzecim lekiem najczęściej wybieranym w leczeniu I epizodu schizofrenii przez co 4 lekarza, częściej od risperydonu w leczeniu ambulatoryjnym i najczęściej spośród leków klasycznych. Autor stwierdził, iż pozycja perazyny jest zaskakująco wysoka tym bardziej, że poza Niemcami według autora lek jest bardzo rzadko stosowany w leczeniu schizofrenii,  a już wyjątkowo w leczeniu jej pierwszego rzutu. Pisze on także iż pozycja perazyny jest związana z jej postrzeganiem przez polskich psychiatrów jako leku bezpiecznego i skutecznego we wszystkich postaciach zaburzeń psychotycznych. W porównaniu z innymi lekami klasycznymi perazyna powoduje mniej objawów pozapiramidowych i znacznie mniejszą sedację. Autor zwraca również uwagę na elastyczne dawkowanie umożliwiające indywidualny dobór dawek oraz przyzwyczajenie psychiatrów do leczenia perazyną [5]. 

W ostatnim czasie wraz z postępem wiedzy z zakresu farmakoterapii schizofrenii w coraz większym stopniu klasyczne leki przeciwpsychotyczne (LPIG) zastępowane są przez leki przeciwpsychotyczne II generacji [6,7]. Stosowanie nowszych leków ma swoje strony pozytywne jak i obarczone jest również ryzykiem wywoływania objawów niepożądanych. Dzisiaj stosowane są nieliczne klasyczne leki przeciwpsychotyczne. Z uwagi na fakt, iż stosowanie leków klasycznych jest obecnie znacznie ograniczone, a jednocześnie nie w każdym wypadku można zastosować lek nowej generacji - ważne znaczenie ma uzyskanie informacji dotyczącej wiedzy i doświadczeń odnośnie skuteczności i bezpieczeństwa leczenia jednym z nich – perazyną, najczęściej przepisywanym klasycznym lekiem przeciwpsychotycznym w Polsce. Z uwagi na ograniczoną liczbę opublikowanych prac dotyczących perazyny – badanie wykonane przy zastosowaniu metody delfickiej powinno dostarczyć lekarzom cennej wiedzy  wywodzącej się od praktyków .

Materiał

Wyboru lekarzy dokonano metodą „samooceny umiejętności” – każdej osobie zadane zostały pytania dotyczące doświadczeń związanych z leczeniem schizofrenii i spośród pięćdziesięciu którzy odpowiedzieli na ankietę udział w badaniu zaproponowano 30-tu, reprezentującym różne ośrodki w Polsce [8]. Zwrócono się do nich z prośbą o podanie 10 własnych opinii dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa leczenia perzyną, pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii. Ostatecznie w badaniu wzięło udział 26 lekarzy.

Metoda

W badaniu zastosowano metodę Delphi opartą o wnioskowanie za pomocą opinii pochodzących od panelu eksperckiego. Metoda delficka bazuje na systematycznej i anonimowej ocenie udoskonalanych opinii ekspertów - uczestników badania w celu uzyskania zgodności, co do założonych kierunków badawczych. Tradycyjne zastosowanie tej metody polega na przynajmniej 3 krotnym wypełnieniu serii kwestionariuszy przez ekspertów. Odpowiedzi są analizowane w sposób jakościowy i ilościowy przez sędziów niezależnych a następnie informacje przesyłane są w kolejnych rundach do ekspertów są redefiniowane i zawężane w celu uzyskania zgodności [9].

Metoda ta bazuje na poziomie wiedzy i rodzaju doświadczenia jednostek a nie na danych statystycznych, zatem daje możliwości zebrania opinii, niemożliwych do uzyskania w inny sposób [8].

Badanie składało się z trzech etapów.

W pierwszym etapie docelowa, wytypowana grupa lekarzy miała za zadanie stworzenie listy 10 subiektywnych opinii dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa leczenia pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii – klasycznym lekiem przeciwpsychotycznym – perazyną.

Odpowiedzi lekarzy zostały przeanalizowane i pogrupowane. Została przygotowana całościowa lista opinii psychiatrów zgodnie z  informacjami przedstawionymi w ankietach.

W drugim etapie przygotowana lista została ponownie przedstawiona lekarzom do oceny bez zmiany kolejności odpowiedzi. Zadaniem lekarzy było przyporządkowanie kolejnym pozycjom na liście wartości punktowej według kryterium ich ważności i zgodnie z opinią każdego oceniającego. W tym etapie badania każdy z lekarzy mógł uzupełnić listę o dodatkowe opinie. Następnie, uzyskane  wartości punktowe zostały poddane opracowaniu statystycznemu.

W etapie trzecim uczestnicy badania kolejny raz otrzymali listę wyróżnionych zagadnień wraz z wartościami median przeliczonymi dla całej próby oraz ponownie ich własne oceny punktowe. Zwrotna informacja uwzględniająca opinie całej grupy pozwalała na dokonanie ewaluacji korekty, przy czym jeśli była ona in plus (powyżej określonego poziomu), to zmiana wymagała komentarza. Ostateczne wyniki zostały poddane analizie.

Charakterystyka respondentów

Większość, tj. 58% lekarzy biorących udział w badaniu było specjalistami z długotrwałą praktyką (> 10 lat od czasu uzyskania specjalizacji), 38% pracowało do 10 lat od uzyskania specjalizacji . Mężczyźni stanowili 73% grupy badanej . Podstawowe miejsce pracy, które zadeklarowali to, w 43% poradnia, 39% szpital całodobowy, 15% praktyka prywatna, 3% oddział dzienny. Miejsce wykonywania praktyki zawodowej to: miasta do 50 tys. mieszkańców – 39%, miasta powyżej 500 tys. mieszkańców – 32%, miasta od 50-500 tys. mieszk. – 25%, ośrodki wiejskie – 4%. Większość lekarzy wyraziło po 10 opinii. Ostatecznie po analizie materiału i odrzuceniu powtarzających się odpowiedzi sporządzono listę 142 opinii dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa perazyny w leczeniu pacjentów ze schizofrenią. Do analizy włączono 102 opinie z medianą 4 - bardzo ważne oraz 2 opinie z medianą 5 – niezwykle ważne.

Wyniki

Perazyna jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) w chorobach psychicznych i/lub upośledzeniu umysłowym co stanowi różnicę na korzyść tego leku w porównaniu do nowszych leków przeciwpsychotycznych refundowanych tylko w schizofrenii oraz części z nich w zaburzeniu dwubiegunowym. Jej niska cena niezależnie od refundacji nie stwarza w praktyce ograniczeń od strony finansowej dla pacjentów każdej kategorii diagnostycznej. Wszyscy uczestnicy badania byli zgodni w tej kwestii i nadali jej najwyższy priorytet.

Biorąc pod uwagę bezpieczeństwo terapii respondenci stwierdzili iż perazyna jest lekiem sprawdzonym i bezpiecznym, wywołującym objawy niepożądane najczęściej ze strony układu pozapiramidowego przy terapii wysokimi dawkami. Lekarze podkreślają jednocześnie dobrą tolerancję wysokich dawek a występującą wówczas sedację uznają za działanie korzystne w leczeniu zaburzeń psychicznych. Lekarze wskazują na rzadko występujące objawy pozapiramidowe przy dawkach średnich – dających już kontrolę objawów psychotycznych. Perazyna jest uważana przez nich za najlepiej tolerowany lek pierwszej generacji i co ważne nie wymagający specjalnego monitorowania parametrów laboratoryjnych. Nie obserwowano podczas leczenia zmian wskaźników transaminaz oraz morfologii.

Opinie lekarzy psychiatrów dotyczące skuteczności perazyny są również interesujące. Wielu respondentów jako bardzo ważne uznało skuteczność większych dawek perazyny w leczeniu I rzutu oraz ostrej fazie schizofrenii a także innych ostrych epizodów psychotycznych. Lek jest skuteczny szczególnie u pacjentów z nasilonymi objawami wytwórczymi, pobudzeniem, gdy chory wymaga uspokojenia ale również sprawdza się w długotrwałej terapii podtrzymującej. Lekarze podkreślili wyrównany profil działania, skuteczność sedacyjną i anksjolityczną co powoduje zastosowanie leku w sytuacji gdy chory wymaga redukcji niepokoju, także w przypadku objawów depresyjnych czy nerwicowych. Pozytywnie oceniono możliwość leczenia skojarzonego perazyną z LPIIG oraz lekami przeciwdepresyjnymi. Respondenci powoływali się również na swoje bardzo dobre doświadczenia dotyczące skuteczności perazyny (jako lek taxilan) w formie iniekcji domięśniowych w schizofrenii katatonicznej.

Lekarze wypowiedzieli się na temat perazyny w porównaniu z LPIIG. Uważają oni, że LPIIG są skuteczniejsze od perazyny w leczeniu schizofrenii poza podtypem schizofrenii katatonicznej, chociaż odnotowywana jest też jej skuteczność w sytuacji braku odpowiedzi terapeutycznej na LPIIG. Perazyna często jest łączona z LPIIG zapewne w celu zwiększenia skuteczności terapii a także ze względu na jej działanie sedatywne. Uczestnicy badania uważają także, że perazyna działa podobnie do LPIIG na objawy wytwórcze, ma większe działanie sedatywne oraz słabiej działa na objawy negatywne schizofrenii.

Zgodnie z wyrażonymi opiniami perazyna stosunkowo często jest łączona w terapii z innymi lekami psychotropowymi. Do leków tych należą: leki przeciwpsychotyczne (w tym LPIIG), leki przeciwdepresyjne (min. trójpierścieniowe), leki stabilizujące nastrój (min. walproiniany, lit), benzodiazepiny. Według ich opinii wymienione łączenie leków jest bezpieczne i nie powoduje interakcji o znaczeniu klinicznym. Zwraca uwagę kierunek terapeutyczny zastosowania perazyny jakimi są wielokrotnie podkreślane zaburzenia dwubiegunowe (ZD). Zatem z praktyki klinicznej wynika, iż lek ten poza swoją rolą w leczeniu schizofrenii jest także bezpiecznym i skutecznym, jako lek uzupełniający w leczenia ZD.

Oficjalne wytyczne dotyczące dawkowania perazyny wskazują, że u osób dorosłych dawka ambulatoryjna wynosi ok. 300 mg/d, szpitalna 200-600 mg/d, maksymalna 800-1000 mg/d, natomiast w leczeniu przewlekłym 75-300 mg/d. Respondenci stwierdzili, że małe dawki perazyny są skuteczne w leczeniu zaburzeń lękowych. Dawka do 100 mg/d ma zastosowanie w zaburzeniach lękowych i zaburzeniach snu. Dawki przeciwpsychotyczne w ostrych stanach wahają się miedzy 500 a 600 mg/d, a w leczeniu przewlekłym 300-500 mg/d. Lekarze podkreślili wygodne dawkowanie leku dzięki istnieniu form 25 mg i 100 mg dającym możliwość elastycznego doboru dawki i jej zwiększania w trakcie terapii. Zwrócili przy tym uwagę, że osoby młode nie chcą przyjmować perazyny z uwagi na konieczność częstego dawkowania leku. Co więcej w związku z istnieniem opakowań leku w tabletkach 25 mg tylko w opakowaniach po 20 sztuk lekarze stwierdzili, że bardziej praktyczne dla pacjentów mogły by być opakowania po 30 lub 50 sztuk. Opinie dotyczące skuteczności perazyny związanej z jej działaniem przeciwpsychotycznym oraz przeciwlękowym potwierdzają się w opiniach lekarzy dotyczących współpracy z leczonym pacjentem. Lekarze podkreślają, że współpraca ta jest dobra, szczególnie gdy pacjent ma zachowany krytycyzm. Lekarze potwierdzają obserwacje z piśmiennictwa o dobrej tolerancji jednorazowych większych dawek. Uważają oni także, że leczenie pacjentów perazyną pozwala na ustalenie wizyt kontrolnych w poradni co 6 – 8 tygodni. U pacjentów w starszym wieku lekarze podkreślili dobrą tolerancję niższych dawek wskazując na jej korzystny profil terapeutyczny.

Omówienie wyników

Perazyna została oceniona przez lekarzy praktyków jako lek relatywnie dobrze tolerowany, nie wywołujący wielu objawów niepożądanych i nie wymagający częstego monitorowania. Tak korzystna ocena jest godna podkreślenia, szczególnie w perspektywie aktualnych wytycznych dotyczących monitorowania terapii LPIIG. Perazyna stanowi nadal w Polsce ważny lek w terapii ostrych stanów psychotycznych, a także I epizodu schizofrenii pomimo refundacji LPIIG dla tych wskazań. Perazyna w opinii lekarzy także powinna być obecna we współczesnej farmakoterapii schizofrenii jako lek wspomagający terapię LPIIG. Warto w tym miejscu nawiązać do metaanalizy Leuchta i Hartunga, którzy analizowali nieliczne badania porównawcze perazyny i LPIIG. I tak w przypadku analizy „wcześniejszego wyłączenia z próby” nie stwierdzono różnic między perazyną a amisulprydem czy zotepiną. W ocenie ogólnej poprawy było podobnie. W ocenie skali BPRS wyniki były niejednoznaczne – w jednym badaniu gorsze (Wetzel i wsp.) w innym (Dieterle i wsp.) lepsze. W ocenie objawów niepożądanych pozapiramidowych nie stwierdzono statystycznych różnic między perazyną a porównywanymi LPIIG. Inne objawy niepożądane były podobne w porównywanych grupach. W badaniu Ohlmeiera i wsp. (2007) perazyna w kombinacji z karbamazepiną była podobnie efektywna wobec objawów negatywnych jak olanzapina i słabsza wobec objawów pozytywnych. W porównaniu z Zolafrenem w badaniu STOP (Łoza i wsp. 2004) stwierdzono wyższą efektywność olanzapiny. Warto podkreślić, że wyniki badań są sprzeczne, natomiast same badania są nieliczne i mają słabości metodologiczne [2].

Zgodnie z obowiązującymi zaleceniami wskazania do leczenia perazyną obejmują większość zaburzeń psychotycznych z towarzyszącymi objawami pobudzenia psychoruchowego, manii i urojeń. Lekarze poza wymienionymi wskazaniami wysoko ocenili użyteczność perazyny także w wielu innych wskazaniach. Podkreślili jej zastosowanie w zaburzeniach lękowych, afektywnych (depresja, depresja psychotyczna, mania), zaburzeniach organicznych, upośledzeniu, zespołach otępiennych, zaburzeniach snu, uzależnieniach (psychozy ponarkotykowe, halucynoza alkoholowa). Lekarze zwrócili uwagę na skuteczność leczenia perazyną zarówno w mono jak i politerapii i niezależnie od wieku pacjenta u osób młodych i w starszym wieku. Przedstawione opinie, którym lekarze biorący udział w badaniu nadali wysokie znaczenie wskazują na szeroki wachlarz zastosowań perazyny.

Uczestnicy badania wskazali na wiele interesujących aspektów dawkowania leku różniących się nieco od zaleceń w dostępnych źródłach, a wynikających z praktyki klinicznej. Warte podkreślenia wydaje się być doświadczenie lekarzy praktyków w leczeniu zaburzeń snu perazyną do 100 mg/d, tym bardziej, że wielu pacjentów cierpiących na przewlekłe trudności ze snem nadużywa benzodiazepin co prowadzi do uzależnienia.

Dla lekarzy istotną wartość stanowi podejście związane z uwzględnianiem potrzeb pacjentów, uważają oni, że pacjenci znają ten lek. O jego włączeniu decyduje także niska cena, możliwość terapii wielu zaburzeń psychicznych oraz jego dobra ocena.

Toczy się spór które leki - I czy II generacji są lepsze – nie można jednak ostatecznie stwierdzić tego jednoznacznie. Wydaje się, że leczenie powinno być indywidualizowane uwzględniając obecne objawy, zaburzenia współwystępujące, odpowiedź terapeutyczną w przeszłości, objawy niepożądane a także preferencje pacjenta i jego oczekiwania [10,11]. 

Wnioski

Na podstawie ilościowo-jakościowej analizy opinii panelu eksperckiego lekarzy praktyków przeprowadzonej za pomocą metody Delphi stwierdzono iż perazyna jest dobrze tolerowanym LPIG, pomimo niskiej ceny posiada szeroki zakres wskazań refundacyjnych. Lekarze w praktyce klinicznej poza działaniem przeciwpsychotycznym wykorzystują min. efekt anksjolityczny, nasenny leku w dawce do 100 mg/d i stosują go w wielu wskazaniach pozarejestracyjnych w tym także do bezpiecznej polifarmakoterapii. Lekarze powołując się na swoje wieloletnie doświadczenie w stosowaniu perazyny oraz jej udowodnioną skuteczność nadali mu wysoką ocenę pod kątem współpracy z leczonym pacjentem.

Podziękowania

Autorzy wyrażają podziękowania dla wszystkich lekarzy, którzy wzięli udział w badaniu.

 

Piśmiennictwo

  1. Welbel L, Rzewuska M. Leki neuroleptyczne. W: Kostowski W, Pużyński S. red. Psychofarmakologia doświadczalna i kliniczna, wyd. III zm. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 1996. s.343.
  2. Kiejna A. Perazyna w leczeniu zaburzeń psychotycznych – przegląd badań*. Psychiatr Pol. 2010; 44(3): 427-434.
  3. Sidorowicz S, Krakiewicz A, Wilska M. Ocena kliniczna leczenia jednorazowymi dawkami dobowymi fenotiazyn. Psychiatr Pol. 1979; 13(3): 251-256.
  4. Termińska K, Mrowiec W. Badanie porównawcze wpływu perazyny, flufenazyny, trifluoroperazyny, chloropromazyny i haloperidolu na objawy pierwotne i deficytowe pierwszego zachorowania na schizofrenię paranoidalną. Psychiatr Pol. 1989; 23(1) :24-30.
  5. Jarema M, Meder J, Araszkiewicz A, Tyszkowska M. Leki przeciwpsychotyczne w praktyce lekarza psychiatry. Leczenie pierwszego epizodu schizofrenii. Psychiatr Pol. 2008; 42(6): 841-858.
  6. Prah P, Petersen I, Nazareth I, Walters K, Osborn D. National changes in oral antipsychotic treatment for people with schizophrenia in primary care between 1998 and 2007 in the United Kingdom. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2011; 1002/pds. 2213.
  7. Schulte PF, Bogers JP, Steenhoek A. First generation versus second generation antipsychotics: little benefit in the real world. Tijdschr Psychiatr. 2010; 52(3): 181-190.
  8. Ciałkowska M, Adamowski T, Piotrowski P, Kiejna A. Czym jest metoda Delphi? Zalety i ograniczenia. Psychiatr.Pol. 2008; (42)1: 5-15.
  9. Adamowski T, Piotrowski P, Ciałkowska M, Kiejna A. Zastosowanie metody Delphi w dydaktyce w zakresie nauk medycznych. Psychiatr.Pol. 2008; (42)5: 779-785.
  10. Guo X, Zhai J, Wei Q, Twamley EW, Jin H, Fang M, Hu M, Zhao J. For the Early-stage Schizophrenia Outcome Study (ESOS) investigators. Neurocognitive effects of first- and second-generation antipsychotic drugs in early-stage schizophrenia: A naturalistic 12-month follow-up study. Neurosci Lett. 2011; 503(2): 141-146.
  11. Falissard B, Mauri M, Shaw K, Wetterling T, Doble A, Giudicelli A, De Hert M. The METEOR study: frequency of metabolic disorders in patients with schizophrenia. Focus on first and second generation and level of risk of antipsychotic drugs. Int Clin Psychopharmacol. 2011; 26(6): 291-302.

 

Strona którą odwiedzasz korzysta z plików cookies. Ustawienia dotyczące tych plików można zmienić w opcjach przeglądarki używanej do przeglądania Internetu.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o plikach cookies przeczytaj Politykę prywatności.
Jeśli ustawienia cookies nie zostaną zmienione, podczas przeglądania strony informacje automatycznie zapisywane będą w pamięci Twojego urządzenia.